ماموگرافی چگونه انجام میشود؟
ماموگرافی یک روش تصویربرداری با اشعه ایکس کم‌دوز است. این آزمایش برای شناسایی زودهنگام سرطان پستان و بررسی تغییرات بافتی انجام میشود.
ماموگرافی چیست و چه کاربردی دارد؟
ماموگرافی یکی از مهم‌ترین روش‌های غربالگری سرطان پستان است. این روش می‌تواند برخی تغییرات پستان را پیش از ایجاد علائم شناسایی کند. پزشک همچنین ممکن است برای بررسی توده، درد یا تغییرات مشکوک، ماموگرافی تشخیصی درخواست کند.
در ماموگرافی، تصاویر با استفاده از مقدار کنترل‌شده‌ای از اشعه ایکس گرفته می‌شوند. بافت پستان بین دو صفحه مخصوص قرار می‌گیرد. سپس صفحات برای مدت کوتاهی پستان را فشرده می‌کنند. این فشار باعث پخش شدن بافت‌ها و افزایش کیفیت تصویر میشود. همچنین مقدار تابش مورد نیاز کاهش پیدا میکند.
ماموگرافی برای چه مواردی انجام میشود؟
مهم‌ترین کاربردهای ماموگرافی عبارت‌اند از:
- غربالگری سرطان پستان در افراد بدون علامت.
- بررسی توده یا تغییر جدید در پستان.
- بررسی ترشح غیرطبیعی از نوک پستان.
- ارزیابی تغییرات پوستی یا شکل پستان.
- بررسی یافته‌های غیرطبیعی در معاینه یا تصویربرداری قبلی.
- پیگیری برخی یافته‌های مشکوک در آزمایش‌های قبلی.
ماموگرافی می‌تواند توده‌ها و رسوبات کلسیمی کوچک را نشان دهد. بعضی از این تغییرات ممکن است قابل لمس نباشند. با این حال، مشاهده یک یافته غیرطبیعی الزاماً به معنای سرطان نیست.
از نظر علمی، ماموگرافی دیجیتال و ماموگرافی سه‌بعدی از روش‌های مؤثر تصویربرداری هستند. ماموگرافی سه‌بعدی با نام توموسنتز دیجیتال پستان نیز شناخته میشود. در این روش، تصاویر متعددی از زوایای مختلف گرفته میشود. سپس رایانه آنها را به تصاویر سه‌بعدی تبدیل میکند.
ماموگرافی چگونه انجام میشود؟
پیش از شروع انجام ماموگرافی، تکنسین درباره سابقه پزشکی و تصویربرداری‌های قبلی سؤال میکند. بهتر است وجود هرگونه توده، درد یا تغییر جدید را اطلاع دهید. همچنین باید درباره بارداری احتمالی یا وجود ایمپلنت پستان اطلاع‌رسانی شود.
در زمان آزمایش، معمولاً لباس‌های قسمت بالاتنه را خارج می‌کنید. سپس در مقابل دستگاه ماموگرافی می‌ایستید. تکنسین پستان را روی صفحه مخصوص دستگاه قرار می‌دهد. صفحه دیگری از بالا روی پستان قرار می‌گیرد.
سپس پستان برای چند لحظه فشرده میشود. فشرده شدن پستان در ماموگرافی ممکن است احساس فشار یا ناراحتی ایجاد کند. میزان این ناراحتی در افراد مختلف متفاوت است. اگر فشار برای شما بسیار دردناک باشد، موضوع را به تکنسین اطلاع دهید.
پس از گرفتن تصویر، فشار دستگاه آزاد میشود. سپس وضعیت پستان تغییر میکند. این فرایند برای گرفتن تصاویر لازم تکرار میشود. در ماموگرافی استاندارد، معمولاً از هر پستان در دو نمای اصلی تصویر تهیه میشود.
در ادامه، تصاویر توسط پزشک متخصص تصویربرداری یا رادیولوژیست بررسی می‌شوند. پزشک به دنبال توده، کلسیفیکاسیون و سایر تغییرات غیرطبیعی است. تصاویر قبلی نیز در صورت وجود با تصاویر جدید مقایسه می‌شوند. این مقایسه می‌تواند به شناسایی تغییرات بافت پستان کمک کند.
مراحل انجام ماموگرافی در یک نگاه
| مرحله | چه اتفاقی می‌افتد؟ | مدت تقریبی |
|---|---|---|
| آماده‌سازی | خارج کردن لباس بالاتنه و آماده شدن | چند دقیقه |
| قرارگیری پستان | قرار گرفتن پستان روی صفحه دستگاه | کوتاه |
| فشرده‌سازی | فشار کنترل‌شده برای تهیه تصویر واضح | چند ثانیه |
| تصویربرداری | گرفتن تصاویر از زوایای مختلف | چند دقیقه |
| بررسی نتیجه | تفسیر تصاویر توسط رادیولوژیست | پس از آزمایش |
بنابراین، ماموگرافی چگونه انجام میشود؟ پاسخ ساده است: پستان به‌صورت جداگانه بین صفحات دستگاه قرار می‌گیرد. سپس با فشرده‌سازی کوتاه، تصاویر اشعه ایکس تهیه می‌شوند. کل فرایند تصویربرداری معمولاً زمان زیادی نمی‌برد.
آمادگی قبل از ماموگرافی چیست؟
آمادگی برای ماموگرافی معمولاً پیچیده نیست. با این حال، رعایت چند نکته می‌تواند آزمایش را راحت‌تر کند.
در روز انجام ماموگرافی بهتر است از دئودورانت، ضدتعریق، پودر، لوسیون و کرم در ناحیه پستان و زیر بغل استفاده نکنید. برخی از این محصولات ممکن است در تصویر ظاهر شوند و تفسیر را دشوار کنند.
اگر پستان‌ها در دوران قاعدگی حساس یا دردناک می‌شوند، زمان دیگری را انتخاب کنید. همچنین اگر سابقه تصویربرداری قبلی دارید، ارائه نتایج گذشته می‌تواند برای مقایسه مفید باشد.
در صورت احتمال بارداری، پیش از انجام تصویربرداری حتماً با پزشک یا مرکز تصویربرداری مشورت کنید. تصمیم درباره انجام آزمایش باید بر اساس شرایط فردی و ضرورت پزشکی گرفته شود.
آیا ماموگرافی درد دارد؟
یکی از پرسش‌های رایج این است که آیا ماموگرافی درد دارد؟ پاسخ برای همه افراد یکسان نیست. فشرده شدن پستان می‌تواند باعث فشار و ناراحتی شود. این احساس معمولاً کوتاه‌مدت است.
شدت ناراحتی به حساسیت فرد، ضخامت بافت و زمان انجام آزمایش بستگی دارد. اگر احساس درد شدید دارید، آن را به تکنسین اطلاع دهید. تنظیم مناسب وضعیت بدن و دستگاه می‌تواند به کاهش ناراحتی کمک کند.
مهم است بدانید فشرده‌سازی بخش ضروری آزمایش است. این کار بافت‌های روی هم را بهتر از یکدیگر جدا میکند. در نتیجه، تصویر دقیق‌تری از ساختار پستان ایجاد میشود.
نتیجه ماموگرافی چگونه تفسیر میشود؟
پس از تفسیر ماموگرافی، نتیجه معمولاً در قالب سیستم استاندارد BI-RADS گزارش میشود. این سیستم به رادیولوژیست کمک میکند یافته‌ها را به شکل یکسان گزارش کند. هر گروه، اقدام بعدی مشخصی را پیشنهاد می‌دهد.
برای مثال، BI-RADS 1 نشان‌دهنده نتیجه منفی است. BI-RADS 2 معمولاً به یک یافته خوش‌خیم اشاره دارد. در BI-RADS 3، پیگیری کوتاه‌مدت توصیه میشود. BI-RADS 4 و ۵ می‌توانند نیازمند بررسی بیشتر یا نمونه‌برداری باشند. BI-RADS 6 نیز به سرطان تأییدشده با نمونه‌برداری مربوط است.
بنابراین، دریافت نتیجه غیرطبیعی به معنای قطعی سرطان نیست. ممکن است پزشک تصویربرداری تکمیلی یا آزمایش دیگری درخواست کند. پیگیری توصیه‌شده باید تا مشخص شدن علت یافته انجام شود.
ماموگرافی از چه سنی انجام میشود؟
سن شروع غربالگری به سطح خطر فرد و دستورالعمل مورد استفاده بستگی دارد. طبق توصیه سال ۲۰۲۴ گروه USPSTF، زنان ۴۰ تا ۷۴ ساله با خطر متوسط باید هر دو سال ماموگرافی غربالگری انجام دهند.
افراد دارای خطر بالاتر شرایط متفاوتی دارند. سابقه خانوادگی قوی، جهش‌های ژنتیکی مانند BRCA و سابقه پرتودرمانی قفسه سینه در سنین پایین می‌تواند برنامه غربالگری را تغییر دهد.
در زنان بالای ۷۵ سال، شواهد درباره سود و زیان غربالگری کافی نیست. تصمیم‌گیری در این سن باید با توجه به وضعیت سلامت و شرایط فردی انجام شود.
از نظر آماری، یک تحلیل مدل‌سازی منتشرشده در JAMA نشان داد غربالگری دوسالانه از ۴۰ تا ۷۴ سال می‌تواند در یک جمعیت فرضی هزارنفری، حدود ۸ مرگ ناشی از سرطان پستان را پیشگیری کند. این مدل همچنین احتمال نتایج مثبت کاذب و تشخیص بیش‌ازحد را نشان می‌دهد.
مؤسسه ملی سرطان آمریکا نیز گزارش میکند که غربالگری ماموگرافی با کاهش مرگ‌ومیر سرطان پستان در زنان ۴۰ تا ۷۴ سال مرتبط است. این اثر به‌ویژه در گروه سنی ۵۰ تا ۶۹ سال مستند شده است.
تفاوت ماموگرافی غربالگری و تشخیصی
ماموگرافی غربالگری معمولاً برای افرادی انجام میشود که علامت یا یافته مشکوک شناخته‌شده ندارند. هدف اصلی آن پیدا کردن تغییرات احتمالی در مراحل اولیه است.
در مقابل، ماموگرافی تشخیصی زمانی انجام میشود که توده یا تغییر دیگری وجود داشته باشد. این نوع تصویربرداری معمولاً تصاویر بیشتری از زوایای مختلف تهیه میکند. بنابراین، مقدار تابش آن می‌تواند بیشتر از ماموگرافی غربالگری باشد.
ماموگرافی همچنین محدودیت‌هایی دارد. تراکم بالای بافت پستان می‌تواند احتمال دیده نشدن برخی سرطان‌ها را افزایش دهد. در چنین شرایطی، پزشک ممکن است با توجه به شرایط فرد، تصویربرداری تکمیلی را بررسی کند.
در نهایت، هیچ نتیجه تصویربرداری نباید جایگزین ارزیابی علائم جدید شود. وجود توده، تغییر شکل پستان، فرورفتگی پوست یا ترشح غیرطبیعی نیازمند ارزیابی پزشکی است. حتی نتیجه طبیعی ماموگرافی نباید باعث نادیده گرفتن علائم مداوم شود.
جمع‌بندی: ماموگرافی آزمایشی نسبتاً سریع و استاندارد برای تصویربرداری از پستان است. مهم‌ترین بخش آن، قرار دادن و فشرده‌سازی کوتاه پستان و تهیه تصاویر دقیق است. زمان و نوع غربالگری باید بر اساس سن، سابقه پزشکی و میزان خطر فرد تعیین شود.
