علت پیچ خوردگی روده چیست؟ با نکته اورژانسی مهم

پیچ خوردگی روده یکی از مشکلات گوارشی جدی است که می‌تواند سلامت فرد را به خطر بیندازد. این عارضه زمانی اتفاق می‌افتد که بخشی از روده به دور محور خود می‌چرخد. در نتیجه، مسیر عبور مواد غذایی و مدفوع مسدود می‌شود. گاهی این چرخش باعث اختلال در خون‌رسانی به روده نیز خواهد شد.

شناخت علت پیچ خوردگی روده اهمیت زیادی دارد. زیرا تشخیص دیرهنگام می‌تواند باعث آسیب بافتی، عفونت و حتی مرگ بخشی از روده شود. البته همه موارد انسداد روده ناشی از پیچ‌خوردگی نیستند. در این مقاله، به بررسی علت پیچ خوردگی روده، علائم هشداردهنده، عوامل خطر و روش‌های درمان می‌پردازیم.

اگر فردی دچار درد شدید یا ناگهانی شکم، استفراغ مداوم، نفخ شدید یا قطع دفع گاز و مدفوع شده است، باید فوراً به اورژانس مراجعه کند. پیچ‌خوردگی روده ممکن است خون‌رسانی بافت را مختل کند و یک وضعیت تهدیدکننده زندگی باشد.

پیچ خوردگی روده چیست؟

پیچ خوردگی روده که در پزشکی با اصطلاح Volvulus شناخته می‌شود، نوعی اختلال مکانیکی در دستگاه گوارش است. در این وضعیت، بخشی از روده به دور پایه نگهدارنده خود می‌چرخد. این اتفاق می‌تواند باعث بسته شدن مسیر عبور محتویات روده شود.

در موارد شدید، عروق خونی تأمین‌کننده خون روده نیز تحت فشار قرار می‌گیرند. در نتیجه، اکسیژن کافی به بافت نمی‌رسد. ادامه این وضعیت ممکن است باعث مرگ بافت روده یا سوراخ شدن آن شود.

پیچ خوردگی روده بیشتر در روده بزرگ، به‌ویژه ناحیه سیگموئید، دیده می‌شود. البته روده کوچک نیز ممکن است دچار این مشکل شود.

علت پیچ خوردگی روده

پیچ خوردگی روده معمولاً به دلیل ترکیبی از عوامل ساختاری، مادرزادی و مشکلات حرکتی دستگاه گوارش ایجاد می‌شود. در برخی افراد، ساختار روده شرایط بیشتری برای چرخش فراهم می‌کند. در ادامه، مهم‌ترین دلایل این عارضه را بررسی می‌کنیم.

۱. یبوست مزمن و تجمع مدفوع

یبوست طولانی‌مدت یکی از عوامل مرتبط با پیچ خوردگی روده بزرگ است. تجمع مدفوع می‌تواند باعث افزایش حجم و کشیدگی روده شود. این وضعیت به‌خصوص در ناحیه سیگموئید اهمیت دارد.

البته یبوست به‌تنهایی علت قطعی پیچ‌خوردگی نیست. بلکه ممکن است در کنار عوامل ساختاری، خطر بروز آن را افزایش دهد.

۲. مادرزادی بودن ساختار روده

برخی افراد از بدو تولد ساختار غیرطبیعی در روده دارند. برای مثال، در بیماری مال‌روتاسیون روده، چرخش طبیعی روده در دوران جنینی به‌درستی انجام نمی‌شود.

این اختلال می‌تواند زمینه پیچ خوردگی روده کوچک را فراهم کند. علائم آن ممکن است در دوران نوزادی ظاهر شوند. بااین‌حال، گاهی تشخیص تا سنین بالاتر به تأخیر می‌افتد.

۳. چسبندگی‌های داخل شکم

چسبندگی شکمی معمولاً پس از جراحی‌های شکم یا لگن ایجاد می‌شود. در این شرایط، بافت‌های داخلی به یکدیگر متصل می‌شوند.

این چسبندگی‌ها می‌توانند موقعیت طبیعی روده را تغییر دهند. همچنین ممکن است زمینه انسداد یا اختلال در حرکت روده را فراهم کنند. بااین‌حال، چسبندگی همیشه به معنای پیچ خوردگی روده نیست.

۴. بزرگ شدن غیرطبیعی روده بزرگ

بزرگ شدن و کشیدگی بیش‌ازحد روده بزرگ می‌تواند احتمال پیچ خوردگی را افزایش دهد. این وضعیت گاهی در افراد مبتلا به یبوست مزمن یا اختلالات حرکتی روده دیده می‌شود.

وقتی طول یا قطر روده افزایش پیدا می‌کند، احتمال چرخش بعضی قسمت‌ها بیشتر می‌شود.

۵. اختلال در حرکات طبیعی روده

حرکات روده نقش مهمی در انتقال مواد غذایی و مدفوع دارند. برخی بیماری‌های عصبی و عضلانی می‌توانند این حرکات را مختل کنند.

در نتیجه، محتویات روده به‌درستی جابه‌جا نمی‌شوند. این مسئله ممکن است باعث اتساع روده و افزایش خطر پیچ‌خوردگی شود.

۶. بارداری و تغییرات دوران بارداری

در دوران بارداری، رحم به‌تدریج بزرگ می‌شود و فضای بیشتری از شکم را اشغال می‌کند. این تغییرات می‌توانند موقعیت اندام‌های داخلی را تحت تأثیر قرار دهند.

پیچ خوردگی روده در بارداری نادر است. اما در صورت بروز، تشخیص سریع اهمیت زیادی دارد. درد شدید شکم و استفراغ مداوم در این دوران نباید نادیده گرفته شوند.

۷. بیماری‌های عصبی و کاهش تحرک

برخی بیماری‌های عصبی مانند پارکینسون و ام‌اس می‌توانند عملکرد طبیعی روده را مختل کنند. همچنین کم‌تحرکی و بستری طولانی‌مدت ممکن است باعث یبوست شدید شوند.

این عوامل به‌خصوص در سالمندان اهمیت دارند. زیرا احتمال اتساع روده و پیچ‌خوردگی روده سیگموئید را افزایش می‌دهند.

۸. بیماری‌های مادرزادی و گوارشی در کودکان

بعضی بیماری‌ها مانند بیماری هیرشپرونگ باعث اختلال در حرکت طبیعی روده می‌شوند. این بیماری می‌تواند موجب اتساع روده بزرگ و افزایش احتمال پیچ‌خوردگی شود.

در نوزادان، اختلال چرخش روده در دوران جنینی نیز یکی از دلایل مهم پیچ‌خوردگی روده کوچک است.

علائم پیچ خوردگی روده

علائم پیچ خوردگی روده به محل درگیری و میزان انسداد بستگی دارند. گاهی نشانه‌ها به‌تدریج ظاهر می‌شوند. در موارد دیگر، بیمار به‌طور ناگهانی دچار درد شدید شکم می‌شود.

مهم‌ترین علائم عبارت‌اند از:

• درد شدید شکم: درد ممکن است حالت پیچشی داشته باشد و به‌تدریج تشدید شود.

• نفخ و تورم شکم: تجمع گاز و محتویات گوارشی باعث بزرگ شدن شکم می‌شود.

• تهوع و استفراغ: انسداد مسیر روده می‌تواند باعث بازگشت محتویات گوارشی شود.

• یبوست شدید: بیمار ممکن است نتواند مدفوع دفع کند.

• قطع دفع گاز: ناتوانی در خارج کردن گاز یکی از نشانه‌های مهم انسداد کامل است.

• تب و تپش قلب: این علائم ممکن است نشانه التهاب، عفونت یا آسیب بافت روده باشند.

• وجود خون در مدفوع: گاهی اختلال خون‌رسانی به روده باعث خونریزی گوارشی می‌شود.

وجود درد شدید، استفراغ مداوم و قطع دفع گاز یا مدفوع نیازمند بررسی فوری پزشکی است.

انواع پیچ خوردگی روده

پیچ خوردگی روده بر اساس محل درگیری به چند نوع تقسیم می‌شود

این عارضه ممکن است در هر سنی اتفاق بیفتد. بااین‌حال، بعضی افراد بیشتر در معرض خطر قرار دارند:

• سالمندان مبتلا به یبوست مزمن

• افرادی که تحرک بدنی کمی دارند.

• بیماران مبتلا به اختلالات عصبی و حرکتی

• افرادی که سابقه جراحی شکم دارند.

• نوزادان دارای اختلال مادرزادی چرخش روده

• افراد مبتلا به بیماری‌های گوارشی خاص

پیچ‌خوردگی سیگموئید در بسیاری از جمعیت‌ها بیشتر در مردان سالمند دیده می‌شود. در مقابل، پیچ‌خوردگی سکوم ممکن است در زنان جوان‌تر نیز رخ دهد.

تشخیص سریع این عارضه برای جلوگیری از آسیب جدی به روده اهمیت دارد. پزشک ابتدا علائم بیمار و سابقه بیماری‌های گوارشی را بررسی می‌کند.

سپس ممکن است از روش‌های زیر استفاده کند:

۱. معاینه شکم: پزشک میزان نفخ، حساسیت و درد شکم را بررسی می‌کند.

۲. عکس‌برداری با اشعه ایکس: این روش می‌تواند اتساع روده و نشانه‌های انسداد را نشان دهد.

۳. سی‌تی‌اسکن شکم: سی‌تی‌اسکن به شناسایی محل پیچ‌خوردگی و بررسی عوارض احتمالی کمک می‌کند.

۴. آزمایش خون: آزمایش‌ها برای بررسی کم‌آبی، اختلالات الکترولیتی، التهاب روده و احتمال آسیب بافتی کاربرد دارند.

در صورت شک به پیچ‌خوردگی روده، پزشک ممکن است از چند روش تشخیصی به‌صورت هم‌زمان استفاده کند.

روش درمان به محل پیچ‌خوردگی، شدت انسداد و وضعیت خون‌رسانی روده بستگی دارد. این عارضه معمولاً به درمان بیمارستانی نیاز دارد و درمان خانگی جایگزین مناسبی نیست.

۱. باز کردن پیچ‌خوردگی با آندوسکوپی

در برخی بیماران مبتلا به پیچ‌خوردگی سیگموئید، پزشک می‌تواند از سیگموئیدوسکوپی انعطاف‌پذیر استفاده کند.

در این روش، وسیله مخصوص از مسیر مقعد وارد روده می‌شود. سپس پزشک تلاش می‌کند پیچ‌خوردگی را باز کند و فشار گاز را کاهش دهد.

این روش فقط زمانی مناسب است که شواهدی از سوراخ‌شدگی، التهاب پرده شکم یا مرگ بافت روده وجود نداشته باشد.

۲. جراحی روده

اگر پیچ‌خوردگی با آندوسکوپی برطرف نشود، خون‌رسانی روده مختل شده باشد یا احتمال سوراخ‌شدگی وجود داشته باشد، جراحی ضروری است.

در جراحی، پزشک ممکن است قسمت آسیب‌دیده روده را خارج کند. سپس بسته به شرایط بیمار، دو سر سالم روده را به یکدیگر متصل می‌کند.

در برخی موارد، ایجاد استوما یا مسیر خروجی موقت برای مدفوع ضروری است.

۳. مراقبت‌های بیمارستانی

بیمار ممکن است به دریافت سرم، اصلاح اختلالات آب و الکترولیت و درمان عفونت نیاز داشته باشد. در صورت بروز آسیب شدید بافتی، درمان‌های تخصصی بیشتری انجام می‌شوند.

نکته مهم این است که باز کردن پیچ‌خوردگی سیگموئید با آندوسکوپی همیشه مانع عود بیماری نمی‌شود. به همین دلیل، پزشک ممکن است جراحی قطعی را برای جلوگیری از تکرار عارضه پیشنهاد کند.

عوارض خطرناک پیچ خوردگی روده

اگر پیچ خوردگی روده به‌موقع درمان نشود، ممکن است عوارض جدی ایجاد کند. مهم‌ترین عوارض عبارت‌اند از:

• انسداد کامل روده: عبور مواد غذایی، مایعات و گاز متوقف می‌شود.

• قطع خون‌رسانی روده: بافت روده اکسیژن کافی دریافت نمی‌کند.

• نکروز روده: بخشی از بافت روده از بین می‌رود.

• سوراخ شدن روده: محتویات روده وارد حفره شکم می‌شوند.

• التهاب پرده صفاق: عفونت و التهاب خطرناکی در شکم ایجاد می‌شود.

• سپسیس: عفونت شدید می‌تواند عملکرد اندام‌های حیاتی را مختل کند.

این عوارض نشان می‌دهند که پیچ خوردگی روده یک مشکل ساده گوارشی نیست. تأخیر در درمان می‌تواند جان بیمار را تهدید کند.

آیا پیچ خوردگی روده خطرناک است؟

بله، پیچ خوردگی روده می‌تواند بسیار خطرناک باشد. شدت خطر به میزان چرخش روده و مدت اختلال خون‌رسانی بستگی دارد.

اگر فقط مسیر عبور محتویات روده مسدود شده باشد، ممکن است با درمان مناسب مشکل برطرف شود. اما در صورت قطع خون‌رسانی، احتمال مرگ بافت روده افزایش پیدا می‌کند.

به همین دلیل، درد شدید شکم همراه با نفخ، استفراغ یا قطع دفع گاز و مدفوع نیازمند مراجعه فوری به اورژانس است.

جمع‌بندی

پیچ خوردگی روده یکی از اختلالات جدی دستگاه گوارش است که می‌تواند باعث انسداد و قطع خون‌رسانی به روده شود. یبوست مزمن، ساختار غیرطبیعی روده، چسبندگی‌های شکمی و اختلالات حرکتی از عوامل زمینه‌ساز این عارضه هستند.

تشخیص سریع و انتخاب روش درمان مناسب نقش مهمی در جلوگیری از عوارض خطرناک دارند. بنابراین، نباید درد شدید شکم، نفخ غیرطبیعی و استفراغ مداوم را نادیده گرفت. در صورت مشاهده این علائم، مراجعه فوری به پزشک ضروری است.