ممنوعیت حجاب و زیرپا گذاشتن حقوق زنان در جمهوری آذربایجان

در عصر آزادی بشر، رخداد ممنوعیت حجاب در جمهوری آذربایجان به یکی از موضوعات بحث‌برانگیز روز در این کشور و در جوامع مسلمان تبدیل شده است. در اکتبر ۲۰۲۶، اجرای مقررات جدید پوشش در مدارس دولتی، اعتراض‌هایی را در میان دانش‌آموزان، معلمان و خانواده‌ها برانگیخت. این مقررات اگرچه به‌طور مستقیم از واژه حجاب نام نمی‌برند، محدودیت‌هایی را برای پوشش مذهبی در محیط‌های آموزشی ایجاد کرده‌اند. برخی مدارس نیز از ورود دانش‌آموزان محجبه و معلمان دارای روسری جلوگیری کرده‌اند. سکوت جوامع جهانی درباره این موضوع یعنی زیر پا گذاشتن حقوق اولیه زنان مسلمان، حالا اگر این اتفاق برعکس رخ داده بود سران همه کشورها عکس العمل نشان میدادند.

ممنوعیت حجاب در جمهوری آذربایجان از چه زمانی آغاز شد؟

بحث درباره محدودیت حجاب در مدارس جمهوری آذربایجان سابقه دارد. بااین‌حال، تحولات جدید در سپتامبر و اکتبر ۲۰۲۶ ابعاد تازه‌ای به این موضوع بخشیده است.

در ۲۱ سپتامبر ۲۰۲۶، دولت جمهوری آذربایجان مقررات مربوط به لباس دانش‌آموزان مدارس دولتی را تغییر داد.

نام حجاب در متن این مقررات به‌صراحت ذکر نشده است. بااین‌حال، برخی مدارس این قوانین را به‌گونه‌ای اجرا کرده‌اند که دانش‌آموزان دارای روسری مذهبی از حضور در کلاس محروم شده‌اند.

در ۶ اکتبر ۲۰۲۶ نیز مقررات مربوط به پوشش معلمان مدارس دولتی مطرح شد. گزارش‌ها حاکی از آن است که برخی معلمان زن برای برداشتن روسری خود تحت فشار قرار گرفته‌اند. این اتفاق‌ها واکنش‌های گسترده‌ای را در داخل و خارج از کشور به دنبال داشته است.

وضعیت حجاب در قانون اساسی جمهوری آذربایجان

برای درک بهتر موضوع، باید به قانون اساسی جمهوری آذربایجان توجه کرد. در این قانون، کشور به‌عنوان دولتی سکولار معرفی شده و آزادی وجدان و باورهای دینی نیز به رسمیت شناخته شده است.

ماده ۱۸ قانون اساسی بر جدایی دین از دولت و سکولار بودن نظام آموزش دولتی تأکید دارد. از سوی دیگر، ماده ۴۸ آزادی وجدان و حق انتخاب باورهای دینی را تضمین می‌کند. ماده ۲۵ نیز بر برابری افراد در برابر قانون، فارغ از دین و باورهای آنان، تأکید دارد.

وجود این اصول در کنار یکدیگر، بحث‌های حقوقی مهمی را درباره مقررات جدید پوشش ایجاد کرده است. برخی منتقدان معتقدند محروم‌کردن دانش‌آموزان از آموزش به دلیل حجاب می‌تواند با حقوق اساسی آنان تعارض داشته باشد.

در مقابل، مدافعان مقررات دولتی بر اختیار حکومت برای تعیین ضوابط پوشش در محیط‌های آموزشی تأکید می‌کنند. تشخیص نهایی حدود قانونی این محدودیت‌ها به تفسیر مقررات و رسیدگی نهادهای ذی‌صلاح بستگی دارد.

واکنش به ممنوعیت حجاب در جمهوری آذربایجان

اجرای مقررات جدید پوشش با واکنش گروهی از دانش‌آموزان، معلمان و خانواده‌ها همراه شده است. گزارش‌های منتشرشده در اکتبر ۲۰۲۶ از تجمع‌ها و اعتراض‌هایی در باکو و برخی مناطق دیگر خبر می‌دهند.

برخی دانش‌آموزان خواستار بازگشت هم‌کلاسی‌های محجبه خود به کلاس‌ها شده‌اند. همچنین گزارش‌هایی درباره خودداری بعضی دانش‌آموزان از حضور در کلاس، در حمایت از هم‌مدرسه‌ای‌هایشان منتشر شده است.

در ۱۲ اکتبر ۲۰۲۶، وزارت کشور جمهوری آذربایجان از بازداشت ۳۷ نفر در ارتباط با حوادث مربوط به اعتراض‌ها خبر داد. مقام‌های دولتی این بازداشت‌ها را به اخلال در نظم عمومی مرتبط دانسته‌اند. بنابراین، نباید همه بازداشت‌شدگان را صرفاً به دلیل داشتن حجاب یا اعتراض مسالمت‌آمیز بازداشت‌شده تلقی کرد. این تحولات نشان می‌دهد موضوع حجاب در جمهوری آذربایجان از یک مسئله مربوط به لباس مدرسه فراتر رفته است.

واکنش انتقادی کشورهای اسلامی به ممنوعیت حجاب

واکنش سایر کشورهای اسلامی به تصمیم ممنوعیت حجاب در آذربایجان، عمدتاً انتقادی بوده است. پارلمان اندونزی، به‌عنوان بزرگ‌ترین کشور مسلمان جهان، عمیقاً از این تصمیم ابراز تأسف کرد. سیه‌رول عیدی معزت، عضو مجلس نمایندگان اندونزی، گفت: «ما این سیاست را تأسف‌آور می‌دانیم و از دولت آذربایجان می‌خواهیم رویکرد محتاطانه‌تری در قبال مسئله حجاب اتخاذ کند. حجاب نماد افراط‌گرایی نیست، بلکه بیانگر ایمان صلح‌آمیز و حق انسانی هر زن مسلمان است. ممنوعیت فقط باعث آسیب و ناآرامی اجتماعی می‌شود. او به کنفرانس اتحادیه پارلمانی سازمان همکاری اسلامی (PUIC) اشاره کرد که در ژوئن ۲۰۲۶ در باکو برگزار شد و یکی از نتایج اصلی آن تعهد مشترک به مبارزه با اسلام‌هراسی در سراسر جهان بود.

مقتدی صدر، روحانی برجسته شیعه عراقی نیز این تصمیم را به شدت محکوم کرد و آن را «افراط‌گرایی سکولار» خواند و هشدار داد که چنین تصمیمی می‌تواند جریان‌های افراطی را تقویت کند و نفوذ غرب و اسرائیل را در این کشور افزایش دهد. شورای روابط آمریکایی-اسلامی (CAIR) نیز خواستار لغو محدودیت حجاب در مدارس آذربایجان شد و آن را نقض آزادی مذهبی خواند.

اما واکنش ترکیه، نزدیک‌ترین متحد آذربایجان، از همه مهم‌تر بود. رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه، در سخنرانی خود در مجمع عمومی سازمان ملل در ۲۲ سپتامبر، بدون نام بردن از آذربایجان، ممنوعیت روسری در مدارس را حمله به ابتدایی‌ترین حقوق زنان خواند. اوکتای سارال، مشاور ارشد اردوغان، نیز گفت که محرومیت دانش‌آموزان محجبه از آموزش غیرقابل قبول است و از مقامات آذربایجان خواست این رویه را معکوس کنند. حزب حاکم «آذربایجان نوین» به رهبری علی‌اف، این اظهارات را محکوم کرد و مدعی شد که مقامات ترکیه و رسانه‌های نزدیک به دولت آنکارا در حال دامن زدن به تنش‌ها هستند و این اختلاف می‌تواند به روابط دوجانبه آسیب بزند.(منبع: خبرگزاری مهر)